Cilt 5 Sayı 14 (2017)

Derleme Makalesi

Halk Zevki ve Zevksizlik Arasında: Bir Kitsch Sosyolojisine Doğru

Yayımlandı 30.07.2017

Cilt 5 Sayı 14 kapak

Öz

Batı’da okuma yazma bilmek ve sanatla ilişki kurmak yüzyıllar boyunca toplumun yalnızca sınırlı kesimlerinin tecrübe edebildiği yüksek kültür faaliyetleri olmuştur. Oysa matbaanın ve baskı makinalarının icat edilmesi halk ve yüksek sınıflar arasındaki kültür çizgisini silikleştirmek adına önemli bir kırılma yaratmıştır. Okuma yazma alışkanlığının yaygınlaşması kitlelerin kendi beğenileri doğrultusunda eser ve eşyalar talep ederek “halk zevki” kavramının filizlenmesine sebep olmuştur. Bu durumdan rahatsız olan bazı sanatçılar ve “zevk sahibi” yüksek sınıflar, halk zevklerini ötekileştirerek sanatın geleneklerden ve düşük kültüre hitap eden beğeni düzeyinden uzaklaştırılması gerektiğini savunmuşlardır. Sanatın giderek daha soyut bir biçim haline bürünmesine zemin sağlayan bu tavır, kitleleri daha rahat anlayabilecekleri ve zahmetsizce tüketebilecekleri bir sanat arayışına itmiştir. Kitlelerin modern demokrasiyle birlikte çeşitli imkânlar ve boş zaman elde etmeleri bu arayışı daha da hızlandırarak kitsch kavramının doğmasına neden olmuştur. Her ne kadar günümüzde halk zevki ve kitsch kavramları birbirlerinin içine geçmiş olarak gözükse de, bu makale; kitsch ve halk zevki arasındaki temel farkları ortaya koymayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler Kiç, Halk Zevki, Zevksizlik, Kitle Kültürü

Abstract

Between Folk Taste and Tastelessnes: Towards a Kitsch Sociology

In the Western world, literacy and involvement in art have been an experience only available to a limited number of people from a certain class, for centuries as a high-culture activity. However, the invention of the printing press and the emergence of printing houses have been a dramatic break to diminish the cultural line/border between the classes. The widespread use of literacy has caused the masses to come forward with the concept of “people’s taste” by demanding works and materials to their own liking. Some artists and the upper-class, feeling disturbed about this situation, argued that art should be distanced from the tradition and the taste appealing to the people of lower cultures. While this gradually caused art to become more abstract, it also pushed the masses into a search for a sense of art that could be understood and consumed easily. The obtainment along with modern democracy of the masses' various opportunities and idle time/leisure accelerated this search even more and triggered the birth of the notion "kitsch”. Even though folk public taste and kitsch appear to be intertwined notions in our day, this article's aim is to put forth the fundamental differences between kitsch and folk taste.

Keywords Kitsch, Folk Taste, Mass Culture, Tastelessness

PDF

Referanslar

  1. ADORNO, Theodor W. (1963) Kültür Endüstrisi Kültür Yönetimi. İstanbul: İletişim Yayınları, X. Baskı, 2016. Çevirmen: Mustafa Tüzel
  2. ADORNO, Theodor W. (1970) Aesthetic Theory. London: The Athlone Press, 1997. Translate: Robert Hullot-Kantor.
  3. ARENDT, Hannah (1963) “The Crisis in Culture” Between Past and Future: Six Exercises İn Political Thought. Cleveland and Newyork: The World Publishing.
  4. ARTUN, Ali. Kitsch’in Sanatı Zehirlemesi: Jeff Koons Vakası, 18/4/2017 http://www.e-skop.com/skopbulten/kitschin-sanati-zehirlemesi-jeff-koonsvakasi/3346
  5. BARRET, Terry (2007). Neden Bu Sanat. İstanbul: Hayalperest Yayınevi, I. Baskı, 2015. Çevirmen: Esra Ermert Tınaz.
  6. BAUDELAİRE, Charles. (1866). Modern Hayatın Ressamı. İstanbul: İletişim Yayınları, V. Baskı, 2009. Çevirmen: Ali Berktay.
  7. BAUDRİLLARD, Jean. (1970) Tüketim Toplumu. İstanbul: İletişim Yayınları, VIII. Baskı, 2016. Çevirmen: Ferda Keskin, Hazal Deliceçaylı.
  8. BAYLY, Christopher Alan. (1999). Modern Dünyanın Doğuşu. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, I. Baskı, 2014. Çevirmen: M. Neva Şellaki.
  9. BENJAMİN, Walter. (1940). Arcades Project. Cambrige: Harward Üniversty Press, 2002
  10. BERMAN, Marshall (1982). Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor. İstanbul: İletişim Yayınları, XII. Baskı, 2010. Çevirmen: Ümit Altuğ, Bülent Peker.
  11. BÜRGER, Peter (1974). Avargard Kuramı. İstanbul: İletişim Yayınları, VI. Baskı, 2010. Çevirmen: Erol Özbek.
  12. CALİNESCU, Matei. (1977) Modernliğin Beş Yüzü. İstanbul: Küre Yayınları, III. Baskı, 2010. Çevirmen: Sabri Gürses.
  13. DEMİR, F. Gonca İlbeyi. Kiç ve Plastik Sanatlar Üzerine. Ankara: Ütopya Yayınları, I. Baskı, 2009
  14. HORKHEİMER Max, ADORNO Theodor W. (1947) Dialectic of Enlightenment. Stanford University Press: 2002. Translate: Edmund Jepchcott.
  15. ECO, Umberto. (1964) Açık Yapıt. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, I. Baskı, 1992. Çevirmen: Yakup Şahan.
  16. ECO, Umberto. Çirkinliğin Tarihi. İstanbul: Doğan Kitap, 2009. I. Baskı, , Çevirmen: Uysal Ergün.
  17. ERGÜVEN, Mehmet. Kitsch Üzerine Çeşitlemeler. Türkiye’de Sanat Plastik Sanatlar Dergisi, Sayı 3, Mart-Nisan 1992, 27-34
  18. FREUD, Sigmund. Mutluluk Dediğimiz Şey Aforizmalar. İstanbul: Aylak Adam, IV. Baskı, 2016
  19. GASSET, Jose Ortega Y. (1925) Sanatın İnsansızlaştırılması ve Roman Üstüne Düşünceler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, III. Baskı, 2017. Çevirmen: Neyyire Gül Işık.
  20. KARAGÖZ, Hüseyin. Kitsch Sanatsal Zevksizlik ya da Zevksizliğin Sanatı. Anons Plastik Sanatlar Dergisi, Mayıs 1994, Sayı: 38, 7
  21. KULKA, Thomas. (1996) Kitsch ve Sanat. İstanbul: 6:45 Yayınları I. Baskı, 2014. Çevirmen: Gonca Gülbey. DOI: https://doi.org/10.5325/j.ctv14gp9zp
  22. KUNDERA, Milan. (1982). Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği. İstanbul: Can Yayınları, I. Baskı, 2015. Çevirmen: Fatih Özgüven.
  23. KUSPİT, Donald (2004). Sanatın Sonu. İstanbul: Metis Yayınları, IV. Baskı, 2014. Çevirmen: Yasemin Tezgiden.
  24. KÜÇÜK, Suat Hayri. Devrim Ol(a)mayınca Kiç Olur. Rh+ Sanart Plastik Sanatlar Dergisi, Sayı 42, Temmuz-Ağustos 2007, 23-26
  25. LUKACS, Georg. Estetik III. İstanbul: Payel Yayınevi, 1988. Çevirmen: Ahmet Cemal.
  26. MCDONALD, Dwight, (1953) Theory of Mass Culture: Excerpts from "A Theory of Mass Culture" by Dwight MacDonald, in Diogenes, No. 3, Summer, 1-17. DOI: https://doi.org/10.1177/039219215300100301
  27. MELVİLLE, Stephen. “Clement Greenberg”, Encyclopedia of Aesthetics. Newyork: Oxford Universty Press, 1998.
  28. MURRAY, Chris (19??). 20. Yüzyılda Sanatı Okuyanlar. İstanbul: Sel Yayıncılık, II. Baskı, 2012. Çevirmen: Sura Öncü
  29. NERDRUM, Odd. Kitsch Üzerine. İstanbul: Küre Yayınları, I. Baskı, 2010. Çevirmen: A. Feyzi Konur.
  30. ROSE, Margaret A. (1993). Parodi: Antik, Modern, Postmodern. Ankara: Hece Yayınları, I. Baskı, 2016. Çevirmen: Cansu Dikme.
  31. TDK,“Parodi”(2017).http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&kelime=PAROD%C4%B0
  32. TDK,“İdeoloji”(2017).http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.59567f8a376c74.00892806
  33. TDK, Almanca-Sözlük I, A-N (1993). İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları. Önen, Yaşar ; Cemil Ziya Şanbey; Haz: Vural Ülkü,
  34. LONGMAN Metro, İngilizce-Türkçe Sözlük, (1993) İstanbul: Metro, Genel Yönetmen: Önder Renkliyıldırım.
  35. ŞAHAN, Yakup. Kötü Beğeni. Kitsch. Kitle ve Orta Sınıf Kültürü- Öncü Sanat. Biçem Aylık Yazın Dergisi. Sayı 10, Temmuz 1992, 4-7
  36. ŞİMŞEK, Ali. Kriz ve Kritik. İstanbul: Agora Kitaplığı, I. Baskı, 2015.
  37. ŞENTÜRK, Levent. Kiç Sözlüğü. İstanbul: Kült Neşriyat, I. Baskı, 2014
  38. TANYELİ, Uğur. Aslolan Kitsch’tir. Arredamento Dekorasyon, Sayı 21, Aralık 1990, 103-108
  39. ZYGMUNT, Bauman (1987). Yasa Koyucular ile Yorumcular. İstanbul: Metis Yayınları, IV. Baskı, 2014. Çevirmen: Kemal Atakay.