Cilt 5 Sayı 11 (2017)

Araştırma Makalesi

Milli Mücadele Döneminde Ermeni Meselesi

Yayımlandı 20.04.2017

Cilt 5 Sayı 11 kapak

Öz

Mütareke döneminde Ermeniler Anadolu üzerindeki emelleri için tekrar faaliyete geçtiler. Büyük bir Ermenistan'ın kurulması yönündeki taleplerinin İngiltere ve Fransa tarafından kabul edileceğine inanıyorlardı. Paris Barış Konferansı 30 Ocak 1919'da yapılan bir toplantıda Ermenilere ilişkin bir karar aldı. Bu karar Ermenileri oldukça umutlandırdı. Ermeni Patriği Zaven Yunan Patriğinin İngiliz Yüksek Komisyonu'na dilekçesi ile İtilaf Devletleri Anadolu'yu işgal etmeye teşvik etmişti. Çünkü eğer böyle bir işgal olursa, Doğu Anadolu'yu elde edebilirlerdi. Bu bağlamda Doğu Anadolu'daki Müslüman köylere saldırmışlardı. Kazım Karabekir bu cephede Ermenilerle savaşa girdi ve kararlılıkla onları mağlup etti. Türkler ve Ermeniler arasında Gümrü Barış Antlaşması imzalandı. Büyük Ermenistan hayalini kırmıştı. Ermeniler Güney Cephesinde Fransız işgal kuvvetleri ile işbirliği yapıyorlardı. Çukurova, Antep ve Urfa'daki Fransız askerlere yardım etmek için birlikler oluşturdular. Fakat Fransız kuvvetleri bölgeden çekildikten sonra Ermeniler yalnız kaldılar ve sonunda başarısız oldular. Lozan Konferansı'nda Ermeni sorunu da tartışıldı ancak konferansta Ermeniler yeterli destek bulamadılar.

Anahtar Kelimeler Milli Mücadele, Ermeni Meselesi, Paris Barış Konferansı, Çukurova, Güneydoğu

Abstract

The Armenian Problem in the Period of National Struggle

During the armistice period, the Armenians were active again. The Armenians believed that their demands for the formation of a great Armenia would be accepted by Britain and France. The Paris Peace Conference took a decision concerning the Armenians at a meeting held on January 30, 1919. This decision gave the Armenians a lot of hope. With the petition of the Armenian Patriarch Zaven Greek Patriarch to the British High Commission, the Entente States had encouraged the occupation of Anatolia. Because if such an occupation had been occurred, they could obtain the Eastern Anatolia. In this regard, they had attacked on the Muslim villages of the Eastern Anatolia. Kazım Karabekir in this front engaged in battle with the Armenians and defeated them decisively. Gümrü Peace Treaty was signed between Turks and Armenians. The dream of Great Armenia had failed. Armenians cooperated with French occupation forces in the Southern Front. They built up forces to help French soldiers in Cilicia, Aintab and Edessa. But after the French forces withdrew from the region, they left alone and failed eventually. In the Lozan Conference, the Armenian problem also was discussed but the Armenians couldn’t find a strong support in the conference.

Keywords National Struggle, Armenian Issue, Paris Peace Conference, Clicia, South Eastern Anatolia

PDF

Kaynakça

  1. ATASE Arşivi. Kl.24.D.1336/13-6.F.6-38.
  2. ATASE Arşivi. Kl.47.D.1336/13-6.E.47-2.
  3. Albayrak Gazetesi. 16-27 Kasım 1919, Sayı: 46-47.
  4. Budak, Ömer. (1999) “Ankara Antlaşması”. Bilim Yolu Dergisi, Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi Yayınları.
  5. Ertan, Temuçin F.. (Güz 2000) “Lozan Konferansında Ermeni Sorunu”. KÖK Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, C. II, Sayı: 2: 209-225.
  6. Genelkurmay ATASE Başkanlığı. Harp Tarihi Vesikaları Dergisi, Sayı 8, Vesika 173-175.
  7. Hâkimiyet-i Millîye Gazetesi. 6 Şubat 1920: 49; 21 Şubat 1920: 10.
  8. Özçelik, İsmail. “1915’te, Urfa’da Ermeni Olayları ve İsyanı”. Askeri Tarih Bülteni, Yıl: 11, Ağustos 1986, Sayı: 21: 23-33.
  9. Akbıyık, Yaşar. (1999). Millî Mücadelede Güney Cephesi, Maraş. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
  10. Akbulut, Yılmaz. (1998). Ermeniler ve Bingöl’de Ermeni Tehcirleri. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  11. Atatürk, Mustafa Kemal. (1987). Nutuk. C. III. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.
  12. Baytok, Taner. (1970). İngiliz Kaynaklarında Türk Kurtuluş Savaşı. Ankara: Başnur Matbaası.
  13. Belen, Fahri. (1973). Türk Kurtuluş Savaşı. Ankara: Başbakanlık Basımevi.
  14. Bildirici, Yusuf Ziya. (1999). Adana’da Ermenilerin Yaptığı Katliamlar ve Fransız-Ermeni İlişkileri. Ankara: KÖKSAV Yayınları.
  15. Bilsel, Cemil. (1933). Lozan. C. I-II, İstanbul.
  16. Çaycı, Abdurrahman. (2000). Türk Ermeni İlişkilerinde Gerçekler. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
  17. Çelik, Kemal. (1999). Millî Mücadele’de Adana ve Havalisi (1918-1922). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  18. Ekim Devrimi Sonrası Türkiye Tarihi. (1979). SSCB Bilimler Akademisi. İstanbul: Bilim Yayınları.
  19. Fırat, Kerim. (1940). Urfa Savaşı’ndan Yapraklar. Gaziantep.
  20. Genelkurmay ATASE Başkanlığı Yayınları. (1992). Belgelerle Ermeni Sorunu. Ankara.
  21. Gökdemir, Ahmet Ender. (1989) Cenûb-i Gerbi Kafkas Hükümeti. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
  22. İlter, Erdal. (1969) Ermeni Kilisesi ve Terör. Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınları.
  23. İlter, Erdal. (1995) Türkiye’de Sosyalist Ermeniler ve Silahlanma Faaliyetleri (1890-1923). İstanbul: Turan Yayınları.
  24. İnönü, İsmet. (1987). Hatıralar. İkinci Kitap, Ankara.
  25. Karabekir, Kazım. (1995). İstiklal Harbimiz 1-4. (Yayına Hazırlayan: Faruk Özerengin), İstanbul: Emre Yayınları.
  26. Karacan, Ali Naci. (1943). Lozan Konferansı ve İsmet Paşa. İstanbul: Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Yayınları.
  27. Koçaş, Sadi. (1967). Tarih Boyunca Ermeniler ve Türk-Ermeni İlişkileri. Ankara: Altınok Matbaası.
  28. Lozan Telgrafları I (1922-1923). (1990). Haz. Bilal Şimşir, Ankara: TTK Yayınları.
  29. Nur, Rıza. (1968). Hayat ve Hatıratım. C. III, İstanbul.
  30. Öke, Mim Kemal. (1991). Ermeni Sorunu 1914-1923. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  31. Özçelik, İsmail. (1992). Millî Mücadele’de Güney Cephesi, Urfa. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  32. Özçelik, İsmail. (2005). Ermeni Sorunu ve Gerçekler. Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
  33. Öztürk, Ayhan. (1998). Millî Mücadelede Gaziantep. Kayseri.
  34. Sakarya, İhsan. (1984). Belgelerle Ermeni Sorunu. Ankara: Genelkurmay Basımevi.
  35. Sonyel, Salahî R.. (1986). Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika. C. II, Ankara: TTK Yayınları.
  36. Soysal, İsmail. (1989). Tarihçeleri ve Açıklamalarıyla Birlikte Türkiye’nin Siyasal Antlaşmaları, 1920-1945. C. I, Ankara.
  37. Süslü, Azmi. (1995). Türk Tarihinde Ermeniler. Ankara.
  38. Şimşir, Bilal. (1976). Deportes of Malta. İstanbul.
  39. T.C. Dışişleri Bakanlığı Araştırma ve Siyaset Planlama Genel Müdürlüğü. (yy). Türkiye Dış Politikasında 50 Yıl, Kurtuluş Savaşımız (1919-1922).
  40. T.C. Dışişleri Bakanlığı Araştırma ve Siyaset Planlama Genel Müdürlüğü. (yy). Türkiye Dış Politikasında 50 Yıl, Lozan (1922-1923).
  41. Türk İstiklal Harbi I. Mondros Mütarekesi ve Tatbikatı. (1999). Ankara: Genelkurmay Başkanlığı Yayınları.
  42. Uras, Esat. (1987). Tarihte Ermeniler ve Ermeni Sorunu. İstanbul: Belge Yayınları.
  43. Veou, Paul du. (1937). La Passion de la Cilici. Paris.
  44. Villalta, Jorge Blanco. (2000). Atatürk. (Çev. Fatih Özsü), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  45. Yerasimos, Stefanos. (2000). Kurtuluş Savaşında Türk Sovyet İlişkileri (1917-1923). İstanbul.
  46. Arslan, Esat. (2001). “Ermeni Sorununda Akılcı, Tarafsız ve Planlı Görüş Açıları”. Osmanlı’dan Günümüze Ermeni Sorunu, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, Genişletilmiş 2. Baskı.
  47. Gönlübol, Mehmet-Sar, Cem. (1974). “1919-1939 Yılları Arasında Türk Dış Politikası”. Olaylarla Türk Dış Politikası (1919-1973). Ankara: Sevinç Matbaası.