Etik Kurul ve Bilgilendirilmiş Onam

İnsan katılımcılarla yapılan araştırmalarda etik kurul onayı araştırma başlamadan önce alınmış olmalıdır. Veri toplandıktan sonra alınan (geriye dönük) etik kurul onayı kabul edilmez.

Etik kurul onayı gereken çalışmalar

Anket, ölçek, görüşme, odak grup, gözlem, deney ya da benzeri tekniklerle katılımcılardan veri toplanan nicel ve nitel araştırmalar (çevrim içi yürütülenler dâhil)
Sözlü tarih, yaşam öyküsü ve etnografik alan araştırmaları
Okullarda, öğrencilerle ya da çocuklarla yapılan araştırmalar
Katılımcıların yer aldığı sanat, müzik ve tasarım araştırmaları (ör. izleyici, dinleyici ya da kullanıcı çalışmaları)
Kişisel veri içeren güncel kayıtlar, dosyalar ya da kurum arşivleri üzerinde yapılan geriye dönük çalışmalar (ör. öğrenci ya da personel kayıtları)

Etik kurul onayı gerekmeyen çalışmalar

Kuramsal, kavramsal ve tarihsel incelemeler
Yayımlanmış kaynaklara, kamuya açık belgelere ve tarihî arşiv kayıtlarına dayanan çalışmalar
Edebiyat, sanat, müzik, film ve tasarım eserlerinin çözümlenmesi
Derleme makaleleri, sistematik derlemeler ve meta-analizler
Kamuya açık ve kişiyi tanımlamaya olanak vermeyecek biçimde anonimleştirilmiş veri setlerinin ve resmî istatistiklerin ikincil analizleri

Etik kurul onayı gerekmeyen çalışmalarda bu durum gerekçesiyle makale sonundaki Etik Kurul Onayı beyanında belirtilir. Örnek: “Bu çalışma yayımlanmış kaynaklara ve kamuya açık arşiv belgelerine dayandığından etik kurul onayı gerektirmemektedir.”

Kamuya açık çevrim içi içeriklerin (ör. sosyal medya paylaşımları) çözümlendiği çalışmalarda ya da onay gerekip gerekmediği konusunda tereddüt bulunan durumlarda yazarlar kurumlarındaki etik kurulun görüşünü alır ve bu görüşü makalede belirtir. Alıntılarda kullanıcıların kimliği gizlenir.

Makalede nasıl belirtilir?

Etik kurulun adı, karar tarihi ve karar sayısı makalenin Yöntem bölümünde ve makale sonundaki Etik Kurul Onayı beyanında yazılır; bu bilgiler yayın aşamasında makalenin ilk sayfasında da gösterilir. Çift taraflı kör değerlendirme süresince kurulun bağlı olduğu kurumun adı ana metinde gizlenir ve Başlık Sayfası ve Yazar Beyan Formu’na yazılır. Etik kurul onay belgesi gönderimle birlikte yüklenir; belge hakemlere gönderilmez.

Örnek: “Araştırma için X Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulundan onay alınmıştır (Tarih: 12.03.2025, Karar No: 2025/45).”

Bilgilendirilmiş onam

Katılımcılardan, araştırmanın amacı, süreci, olası riskleri, gönüllülük ilkesi ve çekilme hakkı konusunda bilgilendirildikten sonra yazılı ya da elektronik onam alınır; etik kurulun onayladığı durumlarda kayda alınmış sözlü onam da kabul edilir.
18 yaşından küçük katılımcılar için ebeveyn ya da yasal vasi onamı ve çocuğun kendi rızası alınır.
Görüşme kayıtlarının, fotoğrafların ve video görüntülerinin yayımlanması için katılımcılardan ayrıca izin alınır. Katılımcının gerçek adı ancak kendi isteği ve yazılı izniyle kullanılır.
Aldatma içeren desenlerde aldatmanın gerekçesi etik kurula sunulur ve çalışmanın sonunda katılımcılara açıklama yapılır.

Kurum ve kullanım izinleri

Araştırmanın yapıldığı kurumdan (ör. Millî Eğitim Bakanlığı, okul, belediye, iş yeri) gerekli izinlerin alındığı belirtilir.
Başkalarına ait ölçek, anket, test, fotoğraf ve görsel malzemelerin kullanımı için sahiplerinden izin alındığı belirtilir; telif hakkıyla korunan test maddeleri makalede çoğaltılmaz.
Kullanılan fikir ve sanat eserleri için 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu hükümlerine uyulduğu belirtilir; eser görsellerinin kaynağı ve hak sahibi gösterilir.
Müze, kütüphane ve arşivlerden alınan görsellerin ve belgelerin yayımlanması için ilgili kurumun koşullarına uyulur ve kaynak gösterilir.
Yayımlanmamış kazı ve yüzey araştırması buluntularını içeren çalışmalarda, buluntuları yayımlama hakkına sahip kazı ya da araştırma başkanının izni belirtilir.

Kişisel veriler ve gizlilik

Kişisel veriler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na uygun biçimde işlenir. Makalelerde ve paylaşılan veri setlerinde, katılımcının açık izni olmadıkça kimliği açığa çıkarabilecek bilgi yer almaz; nitel alıntılarda takma ad ya da kod kullanılır.

Tezlerden üretilen çalışmalar

Lisansüstü tezlerden üretilen makalelerde tezin künyesi ve tez çalışması için alınmış etik kurul onayı belirtilir.