Cilt 13 Sayı 94 (2025)

Araştırma Makalesi

Arapçada Esdizim Kavramı ve Arapça Eşdizimin Özellikleri

Yayımlandı 28.03.2025

Cilt 13 Sayı 94 kapak

Öz

Eşdizim iki veya daha çok sözcüğün arasındaki ilişkidir. Bu sözcükler genellikle bir arada kullanılır ve eşdizimsel ifadenin en az bir öğesinden türetilir. Tüm dillerde bulunan bu kavram farklı özelliklerdedir. Arapça, dünya dilleri içinde eşdizim yönünden en zengin dillerden biridir. Arapçada eşdizim kavramının kullanılmasında bir ilerilik olduğu düşünülmektedir. Eşdizim sözlüksel anlamın açıklanmasında en önemli araçtır. Bilinen dilsel kuralların dışında, gramere dayanmayan sözcük oluşumlarıyla ilgili bir türdür. Klasik dönem Arap yazarlar o dönemde adı eşdizim olmasa da eşdizimin bugünkü anlamına işaret eden bir takım değerlendirmeler yapmışlardır. el-Curcânî’ye göre sözcüksel bir öğe belli dilbilimsel ve dilbilimsel olmayan kriterlere göre sadece anlamlı bir ilişkiler silsilesi içinde kullanılmalıdır. el-Câhiz, eşdizimin bir sözcüksel öğenin anlamlarından biri olarak ortaya çıktığını belirtmektedir. Bu, Firth’in eşdizimsel anlam ifadeleriyle uyum sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler Eşdizim, eşdizimsel örüntüleme, Arapça

Abstract

The Concept of Collocation in Arabic and Features of Arabic Collocation

Collocation is the relationship between two or more words. These words are often used together and are derived from at least one element of the collocational phrase. This concept, found in all languages, has different features. Arabic is one of the richest languages in terms of collocations among the world's languages. It is thought that there is progress in the use of the concept of collocation in Arabic. Collocation is the most important tool in explaining lexical meaning. It is a type of word formations that are not based on grammar, other than known linguistic rules. Classical Arab writers made some evaluations that point to the current meaning of collocation, even though it was not called collocation at that time. According to al-Curjani, a lexical item should be used only within a series of meaningful relationships according to certain linguistic and non-linguistic criteria. al-Cahiz states that collocation emerges as one of the meanings of a lexical item. This accords with Firth's collocational expressions

Keywords Collocation, Collocational Patterning, Arabic

PDF

Kaynakça

  1. ‘Abdulazîz, Muhammed, Hasan (1990), el-Musâhabe fî’t-ta‘bîri’l-lugavî, Dâru’l-Fikri’l-‘Arabî, Kahire.
  2. Brashi, A. S (2005), Arabic Collocations: Implications for Translation, Published PHD Thesis, University of Western Sydney.
  3. Doğan, N. (2022). Dîvânu Lugâti’t-Türk ve Eşdizimlilik: Türkçenin İlk Eşdizim Sözlüğü. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi(9), 689-713. DOI: https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1212603
  4. Ebû ‘Âsî , Hamdân, Rıdvân (2009), el-Edâ’âtu’l-Musâhabe li’l-kelâm ve eserihâ fi’l-ma‘nâ, Mecelletu’l-Câmi‘ati’l-İslâmiyye, c.17, s.2, ss.57-90.
  5. Emery, P. G. (1991). Collocation in Modern Standard Arabic. Zeitschrift Für Arabische Linguistik, 23, 56–65. http://www.jstor.org/stable/43615775
  6. Halliday, M.A.K., Hasan, Ruqaiya, Cohesion In English, Longman, Londra 1976 el-Huseyni, Hammâde, M.‘Abdullfettâh (2007), el-Musâhabetu’l-Lugaviyye ve Eseruha fi Tahdîdi’d-Delale fi’l-Kur’âni’l-Kerîm, Câmi‘atu’l-Ezher, Risâletu’d-duktûra, Kahire.
  7. Gazâle, Hasan (1993), Tercümetu’l-Mutelâzimâti’l-Lafziyye, Mecelletu Tercimân, Dâru’l-‘ilm li’l-melâyîn, Beyrut.
  8. Ghazala, Hasan (2007), Kâmusu Dâri’l-‘İlm li’l-Mütelâzimâti’l-Lafziyye, Beyrut, Lübnan.
  9. Hasan Muhammed, Abdulaziz (1991), el-Musâhabe fi’t-Ta’bîri’l-Lugavî, Dâru’l-Fikri’l-‘Arabî, Kahire.
  10. Hâfız, et-Tâhir b. ‘Abdusselâm (2004), Mu‘cemu’l-Hâfız li’l-Mutesâhibâti’l-‘Arabiyye, Mektebetu Lübnan Nâşirûn, Lübnan.
  11. Hoey, Michael, Patterns of Lexis in Text, Oxford University Press 1991
  12. Hüsâmeddîn, Kerîm, Zekî (1985), et-Ta’bîru’l-Istılâhî, Dirâse fî Te’sîli’l-Mustalah ve Mecellâtihi ed-Delâliyye, Mektebetu’l-Encelu el-Mısriyye, Kahire.
  13. El-Hüseynî, Hammade Muhammed (2007), el-Musâhabetu’l-Lugaviyye ve Eseruha fî tahdîdi’d-Delâle fi’l-Kur’âni’l-Kerîm, Risâletu’d-doktura, Câmiatu’l-Ezher
  14. Mustafa, A.Balsam (2010), Collocation in English and Arabic: A Linguistic and Cultural Analysis, Mecelletu
  15. Kulliyyeti’t-Terbiyyeti’l-Esâsiyye, S.65, pp.29-43.
  16. Oktar, Lütfiye, Çevreye İlişkin Haber Metinlerinin Dilbilim, Sosyal Psikoloji ve İletişim Bilimi Açısından Çözümlenmesi, XI. Dilbilim Kurultayı: Bildiriler, Ankara ODTÜ 1997
  17. Nasiruddin, Al-Amîr (1997), Mu‘cemu Dakâ’ike’l-‘Arabiyye, Mektebetu Lübnânu Nâşirûn, Beyrut, Lübnan.
  18. Nofal, Khalil Hasan (2012), Collocations in English and Arabic: A Comparative Study, English Language and Literature Studies, Vol.2, No.3, Philadelphia University, Jordan, pp.75-93. DOI: https://doi.org/10.5539/ells.v2n3p75
  19. Saif, Abdulgabbar and Ab Azîz Juzaiddin (2011), An Automatic Collocation Extraction from Arabic Corpus, Journal of Computer Science, 7 (1), 6-11. DOI: https://doi.org/10.3844/jcssp.2011.6.11
  20. Yağcıoğlu, Semiramis, Sosyoloji Metinlerinde Konu Sürekliliğinin Eşdizimsel Örüntü Açısından İncelenmesi: Edimbilimsel bir yaklaşım, Türkçede Bilgi Yapısı ve Bilimsel Metinler, German (Essen) 2002