Anadolu Selçuklu Sanatında Sarmaşık Motifi

Sarmaşık, eski mitler ve inanmalarda, üzerine; bereket, yaratılış, erdem ve göğe ulaşım gibi sembolik anlamlar yüklenen bir bitkidir. Bunun dışında ve göğe yükseliş miti bağlamında, yer-gök arasındaki iletişimi sağlayan bir vasıta görevindedir. İnsanlık tarihi boyunca neredeyse tüm medeniyetlerde, mitlerde ve inanışlarda, gökyüzü her zaman kutsal bir değer olmuştur. İnsanlar bu değere ulaşmak veya iletişim kurmak için çeşitli vasıtalar kullanmıştır. Mitlerde ve dinlerde göğe yükseliş için kullanılan vasıtalardan biri de sarmaşık bitkisidir. Sarmaşık bitkisi, üzerine yüklenen bu derin anlamlar dışında edebi ve görsel sanatlarda motif olarak karşımıza çıkmaktadır. Sanatçılar, eserini süsleyecek ögeyi seçerken, kendi kültüründen ve inanışlarından ilham almışlardır. Sanatın iletişim gücü dikkate alındığında, sanatkarın eserlerinde süsleme unsuru olarak seçtiği motiflerin, kendi kültür ve inancından izler taşıdığı inancı ile sarmaşık motifi incelenmiştir. Özellikle Türk İslam eserlerinde, grift, arabesk gibi genel nitelendirmelerle tanımlanan süsleme tasarımlarındaki motiflerin her birinin incelenmesi ve tanımlanması gerektiği görüşündeyiz. Bu bağlamda, her dönemin kendi süsleme anlayışına bürünerek, sanat eserlerinde yoğun bir uygulama olanı bulan sarmaşık kompozisyonları tanımlanmıştır. Çalışmada, İslam öncesi Türk Kültürü ile Türk İslam Kültürünü hem mimari hem de bezeme olarak sentezlemeyi başaran Anadolu Selçuklu Dönemi ele alınmıştır. Anadolu Selçuklu Dönemi eserlerinde sarmaşık motifinin süsleme unsuru olarak kullanım alanları tespit edilmiş, motifin tipolojik tasarımı aktarılmıştır.

Ivy, on old myths and beliefs; It is a plant that has symbolic meanings such as abundance, creation, virtue and reaching the sky. Apart from this, and in the context of the myth of ascension, it acts as a means of communication between earth and sky. Throughout human history, the sky has always been a sacred value in almost all civilizations, myths and beliefs. People have used various means to reach or communicate this value. One of the means used for ascension in myths and religions is the ivy plant. Apart from these deep meanings, the ivy plant appears as a motif in literary and visual arts. Artists were inspired by their own culture and beliefs while choosing the item to adorn their work. Considering the communication power of art, the ivy motif has been examined with the belief that the motifs chosen by the artist as an ornamental element in his works bear traces of his own culture and belief. In particular, we are of the opinion that each of the motifs in ornamental designs, which are defined by general qualifications such as grift and arabesque, should be examined and defined in Turkish Islamic works. The ivy plant has been used as a motif in the works of art by adopting its own decoration understanding of each period. In this study, the Anatolian Seljuk Period, which succeeded in synthesizing pre-Islamic Turkish culture and Turkish-Islamic culture both architecturally and ornamentally, is discussed. The usage areas of the ivy motif as an ornamental element in the works of the Anatolian Seljuk Period have been determined, and the typological design of the motif has been conveyed.