Türk Kültüründe Nar Motifi ve Tekstil Uygulamalarından Örnekler

Türk kültüründe meyveler önemli bir yer tutmaktadır. Kültür tarihimizdeki öneminin yanında esas ve mecazî anlamların meyvelere yüklenmiş olması, sanatta kullanılmalarına da yol açmıştır. Nar meyvesi şekil olarak dünyaya, taneleri insanlara, zarlarla ayrılması ise kıtalara benzetilmiştir. Ayrıca doğurganlık, bereket, zenginlik, saltanat, cennet gibi ikonografik anlamlar yüklenmiştir. Bu özelliklerinden dolayı, tarihte sevilerek süsleme motifi olarak; cami duvarlarında, evlerin tavanlarında, dolap kapaklarında, çinilerde, seramik ve bakır kaplarda, kumaşlarda, işlemelerde, mezar taşlarında, minyatürlerinde, tahta işlemeciliğinde, dini ve sivil mimari eserlerinde, kullanım eşyalarında iki boyutlu ve üç boyutlu süsleme unsuru olarak yerini almıştır. Bu motif sadece biçim güzelliğiyle değil tarihsel derinliğe sahip, anlam yoğunluğu efsanelere uzanan sembolik değerleriyle de bulunduğu süslemeyi daha da zenginleştirmiş ve Türk süsleme sanatında köklü bir geçmişe sahip olmuştur. Bu çalışmada, Türk kültürünün önemli motifleri arasında yer alan nar motifinin, ikonografik anlamları ve yüzyıllara göre tekstil uygulamalarındaki biçimsel değişiminin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu bağlamda nar motifi ile ilgili literatür taraması yapılmış, Türk kültüründeki yeri, önemi, ikonografik anlamları tespit edilmiş, tekstil uygulamaları incelenmiştir. Nar motifli tekstil uygulamaları ele alınırken tekstilin farklı türlerinden olmasına özen gösterilmiştir. 3 adedi müzelerde izin alınarak yerinde incelenirken, 10 adedi müzelerin çıkardığı kitaplardan ele alınmıştır. İncelemeler sırasında, eserlerin ayrıntılı fotoğrafları çekilmiş, değerlendirme formları aracılığıyla eser ile ilgili bilgiler elde edilmiştir. Tekstil eserlerinde yer alan nar motifleri procreate programı kullanılarak çizilmiştir .

Fruits have an important place in Turkish culture. In addition to their importance in our cultural history, the fact that the main and figurative meanings are loaded on fruits has also led to their use in art. The pomegranate fruit has been compared to the world in shape, its seeds to people, and its separation by dice to continents. In addition, iconographic meanings such as fertility, abundance, wealth, sultanate, and paradise were loaded. Because of these features, it has been loved as an ornament motif in history; It has taken its place as a two-dimensional and three-dimensional decoration element on the walls of mosques, ceilings of houses, cabinet doors, tiles, ceramic and copper pots, fabrics, embroidery, tombstones, miniatures, woodwork, religious and civil architectural works, usage items. This motif has not only enriched the ornamentation with its beauty of form, but also with its symbolic values, which have historical depth and intensity of meaning, extending to legends, and has a deep-rooted history in Turkish ornament art. In this study, it is aimed to reveal the iconographic meanings of the pomegranate motif, which is among the important motifs of Turkish culture, and the stylistic change in textile applications according to centuries. In this context, a literature review about the pomegranate motif was made, its place in Turkish culture, its importance, iconographic meanings were determined, and textile applications were examined. While dealing with pomegranate motif textile applications, attention was paid to the different types of textiles. While 3 of them were examined on site by obtaining permission from the museums, 10 of them were taken from the books published by the museums. During the examinations, detailed photographs of the works were taken, and information about the work was obtained through evaluation forms. The pomegranate motifs on the textile works were drawn using the procreate program.