İslam Öncesi Türklerde Kemer Kullanımı ve Özellikleri

Orta Asya’nın doğusundan batısına kuzeyinden güneyine göçebe ya da yarı-göçebe bozkır hayatı yaşayan İslam öncesi Türkler, geniş bir alana yayılmış ve boylar halinde yaşayarak, kendilerine has bir kültür oluşturmuşlardır. Bir toplumda kültürel değerleri önemli ölçüde yansıtan eserler içerisinde giyimde kullanılan unsurlar en ön plandadır. Maddi kültür unsurları içinde yer alan kemerler, tarih sürecinde Türk kültürü hakkında önemli bilgiler aktarmaktadırlar. Kemerin taşıdığı ortak ve özel sanat anlayışı ile Türk topluluklarında önemli bir bağ kurduğu düşünülür. Bu çalışmada İslam öncesi Türklerde; kemer ve kemer tokalarının türleri, işlevleri, yapım malzemeleri, süslemeleri, işçiliği ve kemer kuşanma ile ilgili çeşitli deyişlerden bahsedilmiştir. Ayrıca kemerin İslam öncesi Eski Türk toplulukları arasında yer alan İskitler, Göktürkler, Hunlar, Avarlar ve Uygurlarda; kullanım alışkanlıkları, özellikleri ve sosyal statülerine kattığı anlam açısından incelenmiştir. Çalışmada, alanyazına ilişkin ikincil kaynaklar taranmış kemer ile ilgili tarihi doküman ve görseller incelenmiş ve o döneme ait eserlerin bilgileri bir araya getirilerek değerlendirilmiştir.

Pre-Islamic Turks, who had nomadic or semi-nomadic lifestyles on the steppes from east to west and north to south of Central Asia, lived in tribes and thus created a unique culture. Among the works that significantly reflect cultural values in a society, the pieces of clothing are at the forefront. The belts, which are among the material cultural elements, convey important information about Turkish culture throughout the history. It is thought that belts established an important bond among Turkish communities with its common and special artistic understanding. In this study, the types, functions, construction materials, ornaments, workmanship of belts and belt buckles as well as the various expressions related to wearing of belts in pre-Islamic Turks were examined. In addition, the usage habits, features and contributions to social status of the belt in Scythians, Göktürks, Huns, Avars and Uighurs which are among the pre-Islamic Old Turkic communities were investigated. In the study, secondary sources in the related literature were studied, historical documents and visuals related to the belt were examined and the related information of the works belonging to that period was gathered and evaluated.