Türk Sanatında Geyik Sembolizmi

Türkler, tarih boyunca geniş bir coğrafyada etkin bir rol oynamıştır. Yüzyıllar boyunca birçok milletle kültür alışverişinde bulunarak çok büyük bir kültürel zenginliğe sahip olmuşlardır. Bu zenginliğin içinde hayvan sembolizmi ise önemli bir yer tutmaktadır. Geyik, Prototürk toplumlardan günümüze değin Türklerin ve çevre kavimlerin en sık kullanılan mitolojik öğelerinden birisidir. Çin kültüründeki Ying-Yang zıtlığında olduğu gibi Türklerde de Yer-Gök kavramları mitolojinin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Hem yer hem de gök tanrısına hizmet eden geyikler, her iki taraf için de kritik bir figürdür. Aynı zamanda tanrısal kabul edilerek kutsal sayılmıştır. Çoğu zaman iyi vasıflı, merhametli, iyi kimselere yol gösteren ve yardım eden bir mitolojik öğe olarak bilindiğinden dolayı zaman zaman hanedanla ve özellikle de hükümdarlarla ilişkilendirilmiştir. İslam öncesinde ve İslam sonrasında da bazı özellikleri değişse bile kültürümüzdeki yerini ve önemini hiçbir zaman yitirmemiştir. Türk sanatının hemen her döneminde geyik figürünü sıkça görmek mümkündür. Geyik, göçebe hayatı yaşanan Orta Asya’da olduğu gibi yerleşik düzene geçilen Anadolu coğrafyasında da en çok işlenen simgelerden biri olmuştur.

Turks have played an active role over a vast geography throughout history. Throughout the centuries, they have acquired a tremendous cultural richness by exchanging culture with many nations. Animal symbolism has an important place in this richness. From the Proto-Turkic societies to the present day, the deer has been one of the most frequently used mythological elements by the Turks and the surrounding tribes. As in the Ying-Yang contrast in Chinese culture, the concept of Earth and Sky is an important part of mythology among Turks. The deer, serving both the earth and the sky god, is a crucial figure for both sides. It was also considered divine and sacred. The deer symbol was often associated with the dynasty and especially with the rulers since it was known as a mythological element that often guided and helped well-qualified, compassionate, and good people. Although some of its features have changed after the transition to Islam, it has never lost its place and importance in Turkish culture. It is possible to see the deer figure frequently in almost every period of Turkish art. The deer has been one of the most frequently used symbols in the geography of Anatolia where Turks have settled, as it was in Central Asia.