Tanzimat Dönemi Reformlarının Sosyolojik Çözümlemesinde Yöntem Sorunu

Tanzimat dönemi, Türkiye’nin modernleşme sürecine belirgin izler bırakan reformları kapsamaktadır. Hukuksal, siyasal ve idari açılardan pek çok yeniliğin düşünsel temelleri Tanzimat döneminde oluşmuştur. Laik bir hukuk ve eğitim sisteminin ortaya çıkışı, belediyecilik anlayışının gelişmesi, siyasal erkin sonsuz gücünün dengelenmesi Tanzimat dönemi yenilikleri arasındadır. Bununla birlikte, günümüzde Türk modernleşmesi tarihi sosyolojik açılardan çözümleyen kuramsal çalışmalar arasında Tanzimat dönemi reformlarına ilişkin bazı eleştiriler görülmektedir. Bu eleştirileri iki başlık altında toplamak mümkündür. Birinci olarak Tanzimat dönemi, Türkiye’nin uygarlık değiştirme çabasının başlangıcı olarak değerlendirildiği için eleştirilmiştir. İkinci olarak ise Tanzimat dönemi reformları, daha önce toplumsal sorunlarımızı çözme konusunda bir işlev görmüş olan geleneğin ya da şeriatın dışına çıktığı için eleştirilmiştir. Söz konusu iki kuramsal yaklaşımın ortak özelliği, kültür ve uygarlığı birbirinden ayırmaları, sonrasında toplumsal değişim süreçlerinde üst yapı kurumlarının ekonomik ve sınıfsal belirleyicilerini göz ardı etmeleridir. Bu makalenin amacı genel olarak Türk modernleşmesini ve özel olarak Tanzimat dönemi reformlarını çözümleme çabasındaki sosyolojik değerlendirmelerin yöntem sorunlarına değinmektir.

Tanzimat Era incorporates reforms, which left significant traces in the modernization process of Turkey. Intellectual bases of many juridical, political, and administrative improvements were formed during the Tanzimat Era. Existence of a secular judicial and education system, progress in municipalism perception, balancing the endless political power were among the improvements of the Tanzimat Era. However, today, some criticisms are observed concerning the reforms of the Tanzimat Era in the conceptual studies, which sociologically analyze the history of Turkish Modernization. These criticisms can be classified under two titles. Firstly, it was criticized since Tanzimat Era was evaluated as the outset of Turkey's civilization change attempt. Second, the reforms of the Tanzimat Era were criticized since they digressed the sharia and the tradition, which had a function up until then in solving the social problems of the time. The common trait of the abovementioned two theoretic approaches is that they differentiate culture and civilization, and afterwards they disregard economical and class-based determinants of the higher structure institutions during social change processes. The objective of this article is to touch upon methodological problems of the sociological evaluations that are attempting to analyze the Turkish modernization in general and the Tanzimat Era reforms in particular.